Κρυαρίτης, Γατόμηνας και Καλαντάρης: Γιατί ο Ιανουάριος είναι ο πιο ιδιαίτερος μήνας του χρόνου.
Με την αυγή του νέου έτους, ο Ιανουάριος δεν φέρνει μόνο την ελπίδα για μια νέα αρχή, αλλά κουβαλά μαζί του μια πλούσια ιστορία χιλιάδων ετών, από τη Ρωμαϊκή μυθολογία μέχρι τις λαϊκές παραδόσεις της ελληνικής υπαίθρου. Με αφορμή τον εμβληματικό πίνακα του Γιάννη Τσαρούχη, ας γνωρίσουμε καλύτερα τον «Μεγαλομηνά» του ημερολογίου μας.
Από τον Ιανό στον Ιανουάριο
Ο μήνας οφείλει το όνομά του στον διπρόσωπο θεό των Ρωμαίων, τον Ιανό. Ως ο «θεός των Θεών» και προστάτης κάθε αρχής, ο Ιανός απεικονίζεται με δύο πρόσωπα: το ένα κοιτάζει το παρελθόν και το άλλο το μέλλον. Δεν είναι τυχαίο ότι κατά τις καλένδες του Ιανουαρίου αναδεικνύονταν οι ανώτατοι άρχοντες της Ρώμης, καθιστώντας τον τελικά τον πρώτο μήνα του πολιτικού ημερολογίου από το 153 π.Χ.
Στην Αρχαία Αθήνα: Διόνυσος και Αριστοφάνης
Πριν επικρατήσει το ρωμαϊκό ημερολόγιο, οι αρχαίοι Αθηναίοι κατά τη διάρκεια του Ιανουαρίου (μήνες Ποσειδεώνας και Γαμηλιώνας) γιόρταζαν με πάθος:
-
Τα Αλώα: Προς τιμή της Δήμητρας.
-
Τα Κατ’ Αγρούς Διονύσια: Με μασκαράτες και πειράγματα.
-
Τα Λήναια: Τους μεγάλους δραματικούς αγώνες όπου «γεννήθηκαν» οι αθάνατες κωμωδίες του Αριστοφάνη, όπως οι Βάτραχοι και η Λυσιστράτη.
Τα Φώτα και οι Καλικάντζαροι
Στη χριστιανική παράδοση, ο Ιανουάριος είναι ταυτισμένος με τα Θεοφάνεια (6 Ιανουαρίου). Η βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη σηματοδοτεί το τέλος του Δωδεκαημέρου και την απομάκρυνση των καλικάντζαρων, που σύμφωνα με τη λαϊκή δοξασία, τρέπονται σε φυγή με τον αγιασμό των υδάτων.
Ο Ιανουάριος της Λαϊκής Παράδοσης
Ο λαός μας, με τη δική του αστείρευτη φαντασία, έχει δώσει στον Ιανουάριο ονόματα που περιγράφουν τη φύση και τις ασχολίες του:
-
Γεννολοητής: Γιατί τότε γεννοβολούν τα κοπάδια.
-
Κρυαρίτης: Για το τσουχτερό του κρύο.
-
Μεσοχείμωνος: Ως η καρδιά του χειμώνα.
-
Γατόμηνας: Λόγω του ζευγαρώματος των αιλουροειδών.
-
Καλαντάρης: Για τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς που ανοίγουν τον δρόμο για τη νέα χρονιά.
Tip για τους αναγνώστες του enloutrakio.gr: Ο Ιανουάριος είναι ο μήνας της ενδοσκόπησης. Όπως ο Ιανός, ας κοιτάξουμε πίσω όσα μάθαμε το 2025 και ας αντικρύσουμε το 2026 με την τόλμη που απαιτεί κάθε νέα αρχή.
