Φορολογικές δηλώσεις: Αυτοκίνητα, ενοίκια και λιγότερα παιδιά στην Ελλάδα

Εκτοξεύτηκαν οι δαπάνες για αγορά αυτοκινήτων και οι ηλεκτρονικές πληρωμές, αυξήθηκαν οι ενοικιαστές και οι οικογένειες που επιλέγουν ιδιωτικά σχολεία, ενώ τα προστατευόμενα τέκνα μειώθηκαν κατά 263.000

– Οι αγορές αυτοκινήτων αυξήθηκαν κατά 62% μεταξύ 2015 και 2024, με τριπλασιασμό των συνολικών δαπανών και αύξηση του αριθμού των επιβατικών Ι.Χ. στα νοικοκυριά.

– Ο αριθμός των φορολογουμένων που δηλώνουν ενοικιαζόμενη κατοικία αυξήθηκε κατά 47% την ίδια περίοδο, αντανακλώντας την αυξημένη στεγαστική πίεση.

– Οι φορολογικές δηλώσεις δείχνουν σημαντική αύξηση στις ηλεκτρονικές πληρωμές, αλλά περιορισμένη ανταπόκριση στα κίνητρα για καταγραφή εργασιών ανακαίνισης.

– Ο αριθμός των προστατευόμενων παιδιών μειώθηκε κατά 11,5% από το 2015 έως το 2024, ενώ ταυτόχρονα αυξάνεται ο αριθμός οικογενειών που πληρώνουν δίδακτρα για ιδιωτική εκπαίδευση.

– Τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων αποτυπώνουν σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές, αλλά δεν καταγράφουν πλήρως το σύνολο της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας.

Μια διαφορετική εικόνα της ελληνικής κοινωνίας, των καταναλωτικών συνηθειών και των οικογενειακών επιλογών αποτυπώνεται μέσα από τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων της περιόδου 2015-2024. Η επεξεργασία των δεδομένων της ΑΑΔΕ αναδεικνύει σημαντικές μεταβολές στην καθημερινότητα των νοικοκυριών: οι δαπάνες για την αγορά αυτοκινήτων αυξήθηκαν θεαματικά, οι φορολογούμενοι που δηλώνουν ότι κατοικούν σε μισθωμένη κατοικία έγιναν αισθητά περισσότεροι, ενώ ο αριθμός των προστατευόμενων παιδιών ακολουθεί σταθερά πτωτική πορεία.

Την ίδια στιγμή, ενισχύεται η τάση προς την ιδιωτική εκπαίδευση, καθώς όλο και περισσότερες οικογένειες εμφανίζονται στις φορολογικές δηλώσεις να καταβάλλουν δίδακτρα για ιδιωτικά σχολεία. Παράλληλα, οι ηλεκτρονικές πληρωμές έχουν πλέον καθιερωθεί στις συναλλαγές, χωρίς ωστόσο να καταγράφεται αντίστοιχη ανταπόκριση στα φορολογικά κίνητρα που αποσκοπούν στον περιορισμό της αδήλωτης οικονομικής δραστηριότητας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Καθημερινής», τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων λειτουργούν ως ένα είδος κοινωνικής ακτινογραφίας, καθώς αποκαλύπτουν όχι μόνο πού κατευθύνονται τα χρήματα των πολιτών, αλλά και πώς μεταβάλλονται οι ανάγκες, οι προτεραιότητες και η σύνθεση των ελληνικών νοικοκυριών.

Αυξημένες αγορές αυτοκινήτων και μεγαλύτερες δαπάνες

Αισθητά αυξημένη παρουσιάζεται η κινητικότητα που καταγράφεται στην αγορά των αυτοκινήτων. Τα στοιχεία που αντλούνται από τους κωδικούς 719 και 720 του εντύπου Ε1, στους οποίους αποτυπώνονται οι αντίστοιχες δαπάνες, φανερώνουν ότι το 2015 είχαν δηλώσει αγορά οχήματος 237.608 φορολογούμενοι. Μέχρι το 2024 ο εν λόγω αριθμός ανέβηκε στους 386.034, εμφανίζοντας άνοδο της τάξης του 62% περίπου.

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αλλαγή στο συνολικό κεφάλαιο που διατέθηκε για την απόκτηση αυτοκινήτων. Από το ποσό των 1,33 δισ. ευρώ που καταγράφηκε το 2015, η συνολική δαπάνη εκτινάχθηκε στα 3,54 δισ. ευρώ το 2024, πλησιάζοντας δηλαδή στον τριπλασιασμό μέσα σε διάστημα εννέα ετών. Παράλληλα, η μέση αξία αγοράς που δηλώθηκε ανέβηκε από τα 5.580 ευρώ στα 9.175 ευρώ.

Η ανοδική πορεία των τελευταίων ετών συνδέεται άμεσα, μεταξύ άλλων, με τις ανατιμήσεις στις τιμές των οχημάτων, τον πληθωρισμό και τις γενικότερες ανακατατάξεις που συμβαίνουν στην αγορά αυτοκινήτου. Στο ίδιο χρονικό διάστημα, το πλήθος των επιβατικών Ι.Χ. που δηλώνουν οι πολίτες ανέβηκε από τα 4,97 εκατομμύρια περίπου το 2015 στα 5,58 εκατομμύρια το 2024, αγγίζοντας το υψηλότερο σημείο της δεκαετίας.

Τα στοιχεία αποδεικνύουν πως δεν γίνεται λόγος μόνο για απλή αντικατάσταση παλαιότερων οχημάτων, αλλά επιπρόσθετα για αύξηση των αυτοκινήτων που κατέχουν τα νοικοκυριά. Αξίζει να αναφερθεί ότι μόνο για το έτος 2024 οι δηλωμένες αγορές ενισχύθηκαν κατά 9.5% σε σύγκριση με το αμέσως προηγούμενο έτος. Στον αντίποδα, ο μέσος κυβισμός των αυτοκινήτων δείχνει μια μικρή αλλά σταθερή πτώση, γεγονός που παραπέμπει σε προτίμηση των καταναλωτών προς κινητήρες μικρότερου κυβισμού.

Συνεχής άνοδος στο πλήθος των ενοικιαστών

Την ίδια χρονική στιγμή, η στεγαστική πίεση κάνει αισθητή την παρουσία της μέσα από τις φορολογικές δηλώσεις. Οι πολίτες που καταγράφουν πως διαμένουν σε ενοικιαζόμενη κατοικία αυξήθηκαν από 762.701 το 2015 σε πάνω από 1,12 εκατομμύρια το 2024. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε αύξηση της τάξης του 47% περίπου, με το μεγαλύτερο κομμάτι αυτής να εμφανίζεται μετά το έτος 2019.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η πορεία του 2024, οπότε ο αριθμός των ενοικιαστών ανέβηκε κατά 7,3%, σημειώνοντας την πιο ισχυρή ετήσια αύξηση σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο. Η συγκεκριμένη τάση πηγάζει από τις δυσκολίες που υπάρχουν στην απόκτηση ιδιόκτητης στέγης, κυρίως για τα νεότερα νοικοκυριά, τα οποία καταφεύγουν ολοένα και συχνότερα στη λύση του ενοικίου.

Παρόλα αυτά, η άνοδος των ενοικιαστών δεν συμβαδίζει με ανάλογη μεταβολή στα ποσά που εμφανίζονται επίσημα στις φορολογικές δηλώσεις. Το συνολικό ποσό που δαπανήθηκε για μισθώματα πήγε από τα 2,19 δισ. ευρώ το 2015 στα 3,88 δισ. ευρώ το 2024. Το μέσο μηνιαίο ενοίκιο, βασιζόμενο στα δηλωμένα στοιχεία, διαμορφώθηκε από τα 240 ευρώ περίπου στα 289 ευρώ.

Η εν λόγω μεταβολή φαντάζει σχετικά περιορισμένη αν συγκριθεί με την πραγματική κατάσταση που επικρατεί σήμερα στην αγορά ακινήτων, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Η απόκλιση αυτή πιθανόν να οφείλεται στη γεωγραφική διασπορά των μισθώσεων, στα παλαιότερα ακίνητα, αλλά και σε περιπτώσεις όπου το πραγματικό τίμημα του ενοικίου δεν αποτυπώνεται ολόκληρο στα επίσημα έγγραφα.

Περισσότερες ηλεκτρονικές πληρωμές και περιορισμένη ανταπόκριση στα φορολογικά κίνητρα

Μία από τις πλέον χαρακτηριστικές αλλαγές της τελευταίας δεκαετίας αφορά τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουν να διεκπεραιώνουν τις συναλλαγές τους οι πολίτες. Τα ποσά που δηλώνονται ότι καλύφθηκαν μέσω ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής, αξιοποιώντας τους κωδικούς 049 και 050 του εντύπου Ε1, ανέβηκαν από 25,5 δισ. ευρώ το 2017 σε 65,6 δισ. ευρώ το 2024.

Η αξιοσημείωτη αυτή άνοδος εξηγείται τόσο από την εξοικείωση των καταναλωτών με τις ψηφιακές συναλλαγές όσο και από την υποχρέωση κάλυψης ενός ελάχιστου ποσοστιού του εισοδήματος με ηλεκτρονικές πληρωμές. Η σχετική νομοθετική πρόβλεψη έχει τονώσει σημαντικά τη χρήση καρτών και άλλων ηλεκτρονικών εργαλείων, κάνοντάς τα αναπόσπαστο κομμάτι των καθημερινών αγορών.

Στον αντίποδα, πολύ πιο περιορισμένη παραμένει η ανταπόκριση των πολιτών στα μέτρα που θεσπίστηκαν για να ενθαρρύνουν την έκδοση αποδείξεων σε εργασίες επισκευής και ανακαίνισης σπιτιών. Παρά τις φορολογικές ελαφρύνσεις που προσφέρονται για συγκεκριμένες κατηγορίες δαπανών, ελάχιστοι είναι εκείνοι που αξιοποίησαν τελικά τη δυνατότητα αυτή.

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2024 οι φορολογούμενοι που δήλωσαν ανάλογα έξοδα έφτασαν τους 2.393, τη στιγμή που το 2020 δεν ξεπερνούσαν τους 1.024. Την ίδια χρονιά, 139.220 φορολογούμενοι δήλωσαν πως διέθεσαν συνολικά 11,5 δισ. ευρώ για την αγορά ή τη βελτίωση ακινήτων. Η τεράστια απόσταση ανάμεσα στα δύο μεγέθη αποδεικνύει πως τα φορολογικά κίνητρα για την καταγραφή των εργασιών ανακαίνισης δεν έχουν φέρει μέχρι στιγμής τα προσδοκώμενα αποτελέσματα κατά την υποβολή για τις φορολογικές δηλώσεις.

Λιγότερα προστατευόμενα παιδιά στα ελληνικά νοικοκυριά

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι τα συμπεράσματα που εξάγονται από τα επίσημα στοιχεία για τα εξαρτώμενα τέκνα, καθώς επιβεβαιώνεται περίτρανα η συνεχιζόμενη δημογραφική συρρίκνωση της χώρας μας. Το 2015 καταγράφονταν στις σχετικές καταστάσεις περίπου 2,27 εκατομμύρια προστατευόμενα παιδιά, ενώ το 2024 ο αντίστοιχος αριθμός έπεσε σε περίπου 2,01 εκατομμύρια. Η εν λόγω μείωση μεταφράζεται σε περίπου 263.000 λιγότερα παιδιά ή ποσοστό 11,5%.

Η καθοδική αυτή πορεία πήρε μεγαλύτερη διαστάσεις στα πιο πρόσφατα χρόνια. Ενώ μέχρι το 2022 η ετήσια υποχώρηση περιοριζόταν γύρω στο 1%, το 2023 ανέβηκε στο 4% και το 2024 διατηρήθηκε στο 3,5%.

Η εξέλιξη αυτή σχετίζεται άμεσα με τη σταδιακή ενηλικίωση και αποχώρηση από την κατηγορία των προστατευόμενων τέκνων των πολυπληθέτερων γενεών που είδαν το φως της ημέρας τη δεκαετία του 2000, χωρίς παράλληλα να υπάρχει αντικατάστασή τους από νεότερες γενιές παρόμοιου μεγέθους. Οι γεννήσεις που καταγράφηκαν μετά το 2010 είναι αισθητά λιγότερες, περιορίζοντας σταθερά τον αριθμό των παιδιών που αποτυπώνονται στα επίσημα στοιχεία.

Παράλληλα, μικρότερος γίνεται και ο αριθμός των οικογενειών που μεγαλώνουν προστατευόμενα τέκνα, πέφτοντας από περίπου 1,35 εκατομμύρια το 2015 σε 1,24 εκατομμύρια το 2024. Ο μέσος όρος των παιδιών ανά οικογένεια υποχώρησε από το 1,69 στο 1,62.

Η τάση αυτή προβλέπεται να διατηρηθεί και στο άμεσο μέλλον, επηρεάζοντας βαθμιαία τη μαθητική κοινότητα, την αγορά εργασίας και, σε βάθος χρόνου, την ίδια τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.

Σε ιστορικά υψηλά επίπεδα οι δηλώσεις για ιδιωτικά σχολεία

Παρόλο που ο συνολικός αριθμός των παιδιών μειώνεται, παρατηρείται άνοδος στις οικογένειες που δηλώνουν ότι πληρώνουν δίδακτρα για την ιδιωτική εκπαίδευση. Με βάση τα στοιχεία από τον κωδικό 769 του εντύπου Ε1, το 2024 καταμετρήθηκαν 136.823 σχετικές καταχωρήσεις, αριθμός που αποτελεί το υψηλότερο σημείο της τελευταίας δεκαετίας.

Από το 2019 και έπειτα, οι αναφορές για δίδακτρα σε ιδιωτικά δημοτικά και γυμνάσια-λύκεια παρουσίασαν αύξηση της τάξης του περίπου 43%. Την ίδια χρονική περίσταση, η συνολική δαπάνη για τα δίδακτρα έφτασε τα 656 εκατ. ευρώ το 2024, έναντι 404 εκατ. ευρώ το 2019. Το μέσο ποσό που δηλώθηκε από κάθε οικογένεια ανήλθε κατά προσέγγιση στα 4.796 ευρώ σε ετήσια βάση.

Τα διαθέσιμα δεδομένα αναδεικνύουν με αυτόν τον τρόπο μια εντυπωσιακή αντίφαση: ενώ τα νοικοκυριά με παιδιά περιορίζονται αριθμητικά, αυξάνονται εκείνα που προτιμούν την ιδιωτική παιδεία και ξοδεύουν μεγάλα ποσά για τη σχολική φοίτηση των παιδιών τους σε ιδιωτικά εκπαιδευτήρια.

Μια κοινωνία σε μετασχηματισμό μέσα από τους φορολογικούς κωδικούς

Η γενική εικόνα που σχηματίζεται από τις φορολογικές δηλώσεις την περίοδο 2015-2024 χαρακτηρίζεται από πολυδιάστατα χαρακτηριστικά. Οι πολίτες στην Ελλάδα ξοδεύουν αυξημένα ποσά για ΙΧ αυτοκίνητα, κάνουν ευρεία χρήση των ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής και στρέφονται μαζικότερα στην ενοικίαση σπιτιού. Την ίδια στιγμή, πληθαίνουν οι οικογένειες που εμφανίζουν έξοδα για ιδιωτική εκπαίδευση, μολονότι ο αριθμός των προστατευόμενων τέκνων συνεχώς συρρικνώνεται.

Τα στοιχεία απαιτούν φυσ R, αναμφίβολα, προσεκτική ανάλυση, διότι οι φορολογικές δηλώσεις αποτυπώνουν όσα δηλώνουν οι ίδιοι οι φορολογούμενοι και όχι απαραίτητα το σύνολο της πραγματικής οικονομικής κίνησης. Παράλληλα, ορισμένοι κωδικοί της εφορίας έχουν τροποποιηθεί κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας, κάτι που ενδεχομένως επηρεάζει την ακρίβεια των διαχρονικών συγκρίσεων.

Παρά τις δυσκολίες αυτές, τα στοιχεία της ΑΑΔΕ δίνουν μια εξαιρετικά διαφωτιστική ματιά στις βαθιές αλλαγές που βιώνει η ελληνική κοινωνία. Φανερώνουν πως οι πολίτες αναπροσαρμόζουν τις οικονομικές και οικογενειακές προτεραιότητές τους μπροστά στα νέα δεδομένα, φωτίζοντας παράλληλα την απόσταση ανάμεσα στα νομοθετικά πλαίσια και στην πραγματικότητα που καταγράφεται στις φετινές φορολογικές δηλώσεις.

Πηγή: www.newsbomb.gr