Γιάννης Πανούσης: «Φτάνουν τα μεγάλα λόγια, χρειαζόμαστε λίγη αυτοκριτική και σεμνότητα»

Τελευταία ενημέρωση: 10 Σεπτεμβρίου 2026

Του Γιάννη Πανούση

«Είμαι στη μέση του δρόμου / Δεν ξέρω από πού αρχίζει και πού τελειώνει…»

— Δ. Πιστικός, Ποιός ξέρει καλύτερα από μένα;

Δεν ξέρω πώς αντιλαμβάνονται ορισμένοι πολιτικοί τη σημερινή πραγματικότητα, ούτε πώς φαντασιώνονται τον εαυτό τους στο μέλλον. Αυτό όμως που ξέρω —και όλοι οι Έλληνες ξέρουμε καλά— είναι ότι τα μεγάλα και βαρύγδουπα λόγια περί νέου μοντέλου διακυβέρνησης, άλλου προτύπου ανασυγκρότησης/ανάπτυξης και διαφορετικού πολιτικού πολιτισμού δεν έχουν πλέον καμία πέραση στην κοινωνία.

Η κρίση αξιοπιστίας και το αδιέξοδο του πολιτικού συστήματος

Τα κόμματα και οι εκπρόσωποί τους (ανεξάρτητα από το προσωπικό κύρος μερικών) αλληλοεπηρεάζονται (αλλά προς το χειρότερο σενάριο), αλληλοκαταγγέλλονται (αλλά με προσοχή στο γενικό ακαταδίωκτο) και αλληλοεξυπηρετούνται (αλλά με στόχο το κοινό και συντεχνιακό συμφέρον).

Οι παραπάνω διαπιστώσεις όχι μόνο μείωσαν αισθητά την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το σύνολο του πολιτικού συστήματος, αλλά αύξησαν ταυτόχρονα τη δυσπιστία του λαού στην αυταξία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Αυτή η κάμψη, πριν γίνει κόπωση και καταλήξει σε οριστική αποχή, δεν αντιμετωπίζεται με μεγαλοστομίες, πλειοδοσία υποσχέσεων και ταξίματα θαυμάτων.

Επειδή χρόνια τώρα καιγόμαστε στον χυλό των ιδεολογημάτων, των αφηγημάτων και των οραμάτων, για να μη φυσάμε σε λίγο και το γιαούρτι της γενικής απαξίωσης, νομίζω ότι αυτή τη φορά χρειαζόμαστε λιγότερα, αλλά σαφή και ειλικρινή τεκμήρια αλλαγής της νοοτροπίας και των πρακτικών των πολιτικών.

Η «λίστα» της πολιτικής κάθαρσης

Προτείνω, για τους πολιτικούς όλων των χρωμάτων και των αποχρώσεων, μερικά απλά αλλά καθοριστικά «λίγα»:

Λίγη αυτοκριτική για τα λάθη τους.
Λίγη ενοχή για την κατάσταση στην οποία έφεραν τη χώρα.
Λίγη αυτοσυγκράτηση του Εγώ (ιδιαίτερα των αρχηγών) για την παντογνωσία τους.
Λίγη επιφύλαξη για τις διαλαλούμενες βεβαιότητές τους.
Λίγη σεμνότητα στις δηλώσεις και στις τηλεοπτικές τους παρουσίες.
Λίγη απλότητα στον τρόπο προσωπικής και κοινωνικής ζωής.
Λίγη λογοτεχνική (ίσως και ποιητική) ανά-γνωση και πολιτιστική ενημέρωση (όχι πανηγυριώτικη).
Λίγη αίσθηση της λαϊκής (ιδίως της νεανικής) αμφισβήτησης για τους ίδιους και τις πράξεις ή παραλείψεις τους.

Αυτά, και πολλά άλλα «λίγα», ίσως καταστούν ικανά να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για περισσότερη πολιτική ηθική. Η έλλειψη αυτής της ηθικής αποτελεί τη βασική γενεσιουργό αιτία της πολιτικής και κομματικής κρίσης —μιας κρίσης που δεν αποκαθίσταται μέσω των όποιων εκλογικών αποτελεσμάτων.

ΥΓ. 1: Ηθική, κράτος και αλαζονεία

Η διαχείριση των συνεπειών της απόφασης του ΣτΕ για τα μη κρατικά πανεπιστήμια δεν είναι θέμα ιδεολογικό. Έχει καταστεί —λόγω των λανθασμένων κυβερνητικών χειρισμών— μείζον ζήτημα αξιοπιστίας του Κράτους, τόσο προς τα «μέσα» (γονείς, φοιτητές) όσο και προς τα «έξω» (μητρικά πανεπιστήμια αλλοδαπής). Κι όλα αυτά χωρίς ούτε μία παραίτηση ευθιξίας, αλλά αντιθέτως με περίσσια αλαζονική εξουσιαστική συμπεριφορά.