Πώς ένα πείραμα των ’50s επηρέασε τη γονεϊκότητα
Οι επιβραβεύσεις και οι τιμωρίες δεν μαθαίνουν τίποτα στα παιδιά και μπορεί να είναι και επβλαβείς- Ποια στρατηγική γονεϊκότητας προτείνει η νευροεπιστήμη;
Κι όμως μια ολόκληρη φιλοσοφία γονεϊκότητας στηρίχτηκε σε πειράματα που γίνονταν σε αρουραίους. Και ενώ είναι αναποτελεσματική, την εφαρμόζουμε ακόμα και σήμερα.
Ο ψυχολόγος B.F. Skinner έκανε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα τη δεκαετία του ’50. Θέλοντας να μελετήσει πώς οι ανταμοιβές και οι τιμωρίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά των ζώων, βασίστηκε στο γνωστό μοντέλο “καρότο και μαστίγιο”, δηλαδή έμαθε σε αρουραίους ότι θα πάρουν φαγητό μόνο αν πατούν τον σωστό μοχλό. Αν δεν το έκαναν θα δέχονταν ένα ελαφρύ ηλεκτροσόκ.
Για δεκαετίες, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί επηρεάστηκαν από τα πειράματα του ψυχολόγου διαμορφώνοντας έτσι μια ολόκληρη φιλοσοφία γονεϊκότητας. Γιατί οι γονείς πείστηκαν ότι για να “πατήσουν το σωστό κουμπί” τα παιδιά τους έπρεπε να τους δώσουν μια επιβράβευση ενώ αν δεν το έκαναν “θα έμπαιναν τιμωρία”. Μια πρακτική που στηρίζεται ξεκάθαρα στο αποτέλεσμα “θέλω το παιδί μου να φέρεται σωστά” και καθόλου στο “θέλω το παιδί μου να καταλάβει γιατί πρέπει να φέρεται σωστά”.
Κι όμως μια ολόκληρη φιλοσοφία γονεϊκότητας στηρίχτηκε σε πειράματα που γίνονταν σε αρουραίους. Και ενώ είναι αναποτελεσματική, την εφαρμόζουμε ακόμα και σήμερα.
Ο ψυχολόγος B.F. Skinner έκανε ένα πολύ ενδιαφέρον πείραμα τη δεκαετία του ’50. Θέλοντας να μελετήσει πώς οι ανταμοιβές και οι τιμωρίες επηρεάζουν τη συμπεριφορά των ζώων, βασίστηκε στο γνωστό μοντέλο “καρότο και μαστίγιο”, δηλαδή έμαθε σε αρουραίους ότι θα πάρουν φαγητό μόνο αν πατούν τον σωστό μοχλό. Αν δεν το έκαναν θα δέχονταν ένα ελαφρύ ηλεκτροσόκ.
Για δεκαετίες, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί επηρεάστηκαν από τα πειράματα του ψυχολόγου διαμορφώνοντας έτσι μια ολόκληρη φιλοσοφία γονεϊκότητας. Γιατί οι γονείς πείστηκαν ότι για να “πατήσουν το σωστό κουμπί” τα παιδιά τους έπρεπε να τους δώσουν μια επιβράβευση ενώ αν δεν το έκαναν “θα έμπαιναν τιμωρία”. Μια πρακτική που στηρίζεται ξεκάθαρα στο αποτέλεσμα “θέλω το παιδί μου να φέρεται σωστά” και καθόλου στο “θέλω το παιδί μου να καταλάβει γιατί πρέπει να φέρεται σωστά”.
Γονεϊκότητα βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα
Η έρευνα και η εξέλιξη της νευροεπιστήμης προσφέρει πλέον στους γονείς νέα δεδομένα που εξηγούν πως λειτουργεί και αναπτύσσεται ο παιδικός εγκέφαλος αλλά και πώς μπορούμε να αποφύγουμε τα ψυχικά τραύματα ώστε να καλλιεργήσουμε μια υγιή συναισθηματική και εγκεφαλική ανάπτυξη στα παιδιά.
Η επιστήμη αποδεικνύει πλέον ότι πολλές παραδοσιακές μέθοδοι ανατροφής, βασισμένες σε παρωχημένα μοντέλα συμπεριφοράς, δεν είναι μόνο αναποτελεσματικές, αλλά σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να κάνουν περισσότερο κακό παρά καλό.
Η νευροεπιστήμη της παιδικής συμπεριφοράς
Σύμφωνα με άρθρο της Leslie R. Brody, καθηγήτριας Δημόσιας Υγείας και Συμπεριφορικής Επιστήμης στο The Conversation, οι άνθρποι έχουμε “μια ενσωματωμένη νευρική αντίδραση “μάχης ή φυγής” (το γνωστό fight or flight),που ενεργοποιείται όταν νιώθουμε ότι απειλούμαστε. Σε αυτές τις στιγμές, η καρδιά μας χτυπά πιο γρήγορα, τα χέρια μας ιδρώνουν και η προσοχή μας περιορίζεται στο πώς θα προστατευτούμε. Το τμήμα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνο για τη λογική και τη λήψη αποφάσεων- ο προμετωπιαίος φλοιός- “απενεργοποιείται” προσωρινά, μέχρι να υποχωρήσει ο φόβος”.
“Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο στα παιδιά”, εξηγεί: “Σε αντίθεση με τους ενήλικες, τα παιδιά έχουν ανώριμο νευρικό σύστημα και μη ανεπτυγμένο προμετωπιαίο φλοιό. Έτσι, ένα παιδί μπορεί να χτυπήσει έναν φίλο του με ένα φορτηγάκι όχι επειδή “είναι κακό”, αλλά επειδή δεν μπορεί να διαχειριστεί τα έντονα συναισθήματά του, π.χ. τον φόβο ή την απόρριψη. Εκείνη τη στιγμή, το “επιβιωτικό” κομμάτι του εγκεφάλου του παίρνει τον έλεγχο, ενώ η λογική απενεργοποιείται προσωρινά”.
Τι σημαίνει αυτό με απλά λόγια; Το παιδί δεν είναι σε θέση ακόμα να κατανοήσει πλήρως τα συναισθήματά του και τις πράξεις του, ενώ στρεσάρεται περισσότερο. Ο ρόλος του γονιού είναι να ερμηνεύσει τη συμπεριφορά και να καταλάβει ποια είναι η ανάγκη του παιδιού. Κι αυτό οφείλει να το κάνει με ήρεμο τρόπο ώστε να μπορέσει να ηρεμήσει και το παιδί και να επανέλθει η ισορροπία στο νευρικό του σύστημα.
Δεν θα καταφέρεις να “διορθώσεις” ένα παιδί τη στιγμή που είναι σε στρες, ειδικά αν το τιμωρήσεις. Γιατί με αυτόν τον τρόπο δεν θα αρχίσει να χτίζει συναισθηματική ρύθμιση. Όπως, μάλιστα, πολύ σωστά εξηγεί η επιστήμη “το να μαλώσεις ένα παιδί εν μέσω κρίσης θυμού έχει περίπου την ίδια λογική με το να κάνεις διάλεξη σε έναν άνθρωπο που παθαίνει καρδιακή προσβολή”.
